عبداللطیف طسوجی

هزار و یک شب، مجموعه‌ای از داستان‌ها و افسانه‌های عامیانهٔ هند، ایران و سرزمین‌های عربی است که در طول قرن‌ها توسط نویسندگان، راویان و مترجمان مختلفی گردآوری و تکمیل شده است. هستهٔ اولیهٔ این اثر، کتاب باستانی ایرانی «هزار افسان» بوده که بعدها به عربی ترجمه شد و در دوران طلایی اسلام با داستان‌های بومی عربی و اسلامی تکمیل گردید. مشهورترین ترجمهٔ فارسی این کتاب توسط ملا عبداللطیف طسوجی (وفات ۱۲۹۴ ه‍.ق) انجام شده است. طسوجی نویسنده، مترجم و از فضلای عهد فتحعلی شاه و محمد شاه و اوایل عهد ناصری بود و مردی فاضل بوده و کتاب لغت برهان قاطع را در زمان سلطنت محمد شاه اصلاح کرده است. وی از مردم طسوج آذربایجان و ساکن تبریز بود که از یک خانوادهٔ روحانی برخاست و فارسی و عربی و علوم دینی را فرا گرفت و به سلک روحانیون و اهل منبر درآمد و به دستور محمد شاه تعلیم و تربیت شاهزاده ناصرالدین میرزا ولیعهد را عهده‌دار گردید و با اینکه در آن زمان ملا باشی دیگری در تبریز بود، لقب ملاباشی گرفت و چون به حج رفت و بازآمد به حاجی ملاباشی معروف شد. طسوجی در سال ۱۲۵۹ ه‍.ق به دستور شاهزاده بهمن میرزا، پسر چهارم عباس میرزا نایب‌السلطنه و برادر اعیانی محمدشاه قاجار، با همکاری میرزا محمد علی‌خان اصفهانی متخلص به سروش شمس الشعرا اصفهانی، ترجمه کتاب «الف لیلة و لیلة» را از عربی به فارسی با نام «هزار و یک شب» به‌عهده گرفت. ترجمهٔ نثر این کتاب مربوط به طسوجی است و سروش نیز به‌جای اشعار عربی آن شعرهای فارسی سروده و انتخاب کرده است. نسخهٔ هفت‌جلدی حاضر، به کوشش فهندژ و بر اساس ترجمهٔ طسوجی تهیه شده است.